Periodika u istoriji srpske književnosti i kulture

 

Saradnici iz Instituta

Odeljenje Periodika u istoriji srpske književnosti i kulture nastavlja, proširuje i razvija tematski i metodološki raspon istraživanja časopisa i novina, koja se u okviru projekata za proučavanje književne periodike u Institutu za književnost i umetnost odvijaju od 1970. godine, odnosno nastavlja istraživanja sprovedena na projektima Istorija srpske književne periodike, Istorija srpske književne periodike prve polovine 20. veka, Mesto i uloga periodike u istoriji nove srpske književnosti, Uloga srpske periodike u formiranju književnih, kulturnih i nacionalnih obrazaca.

Osnovno usmerenje proučavanja koja se odvijaju u okviru Odeljenja jeste književnoistorijsko. Periodička građa se pri tome ne izučava i ne tumači samo na osnovu njene heurističke vrednosti, u smislu detaljne rekonstrukcije dinamike književnog i kulturnog života u određenom kontekstu, već se periodika proučava i kao samosvojan i moderan kulturni fenomen, odnosno kao svojevrsna prizma kroz koju se na dijalektički način susreću, prelamaju i razvijaju raznorodne literarne, teorijske i književnokritičke tendencije. Otuda se posebna pažnja posvećuje kako razvoju žanrova u periodici, tako i razvoju časopisa kao književnog i kulturnog medija. Drugim rečima, autentičan teorijski doprinos proučavanja književne periodike jeste u tome što ona pruža nove mogućnosti i perspektive za upotpunjavanje i rekonceptualizaciju književne istorije. Raznovrsnost žanrova periodike omogućava uvid u različite tokove i rukavce kulturne i književne istorije, zbog čega se u aktuelnom istraživačkom periodu posebna pažnja posvećuje časopisima modernizma i avangarde, ženskoj, feminističkoj, omladinskoj i dečjoj periodici. Zarad što preciznije kontekstualizacije književne periodike kao specifično modernog fenomena, komparatistički pristup – odnosno uporedno izučavanje srpske i jugoslovenske, odnosno srpske/jugoslovenske i evropske periodike – jeste bitna odrednica u strateškoj orijentaciji istraživanja na Odeljenju za proučavanje periodike u istoriji srpske književnosti i kulture.

Istraživačice i istraživači periodike od početaka do danas osmišljavaju naučne modele proučavanja ne samo pojedinačnih časopisa, nego i tipski, epohalno i regionalno određenih grupa časopisa kao i trans/istorijskih časopisnih fenomena. Jedno od centralnih mesta ovih istraživanja je oblikovanje kategorijalnog aparata za interpretaciju časopisa. Pored izrade bibliografija i opisa časopisa (pojedinačni članci, knjige, zbornici radova, naučni skupovi, izložbe) savremena istraživanja nastoje da kombinuju tradicionalne i savremene metode koje podrazumevaju i digitalizaciju časopisa, kao i izradu digitalnih repozitorijuma i baza podataka.

Središnje mesto okupljanja i predstavljanja istraživačkih rezultata ostvarenih na ovim osnovama predstavlja Istorija srpske književne periodike, serijsko izdanje koje do sada ima trideset tomova (u vidu bibliografija, letopisa kulturnog života, zbornika radova i autorskih monografija), kao i istoimena „mala“ edicija sa petnaest objavljenih autorskih monografija.

Više o dosadašnjim rezultatima Odeljenja moguće je videti na stranici periodika.ikum.org.rs.